Miłość nadawana na żywo. „Miłość i telewizja” Mariusza Waltera

Okładka książki "Miłość i telewizja. Mariusz Walter" wyd. MarginesySą biografie, które rzetelnie zapisują życie i dorobek bohatera. Prowadzą go krok po kroku od dzieciństwa po ostatnie dzieło, porządkują daty, role i dokonania. Są cenne i potrzebne, ale czyta się je jak kronikę. I są takie, w których spod faktów przebija puls. To najlepsze biografie i reportaże, te, które zostają w czytelniku na długo po ostatniej stronie. „Miłość i telewizja” należy do tych drugich. Na pierwszy rzut oka to biografia Mariusza Waltera, wzbogacona o głosy bliskich. W głębi to zapis jego miłości. Do Bożeny, do dzieci, wreszcie do telewizji, która była jego drugim domem. A czasem chyba pierwszym.

Ta książka ma niezwykły rodowód. Walter zostawił maszynopis bez zakończenia. Wspomnienia pisane latami, nie zawsze po kolei. Miały być częścią wspólnej opowieści trzech wspólników o tym, jak w Polsce rodził się kapitał, choć na początku żaden z nich nie miał nic. Po jego śmierci w grudniu 2022 roku te kartki nie zostały w szufladzie. Zofia Turowska nie napisała więc biografii. Ona ją skomponowała. Rozdziały nie mają tytułów. Każdy otwiera zdanie samego Waltera, jak motyw przewodni w utworze muzycznym. Jego głos splata się z głosem żony, z zapiskami Jana Wejcherta, z dopowiedzeniami przyjaciół i współpracowników. Powstał chór, w którym jeden głos prowadzi, a inne korygują i dopowiadają. Czasem łagodnie prostują. Walter wspomina, że młoda Bożena jeździła porsche, więc on nie miał przy niej żadnych szans. Żona sucho dopisuje, że żadne to było porsche, tylko NSU. Skromniejsze auto z RFN, wprawdzie nowoczesne, ale bardzo dalekie od sportowej legendy ze Stuttgartu. Ta jedna uwaga mówi o ich związku więcej niż niejeden rozdział. On zawsze patrzył szerzej i odważniej. Ona pilnowała, żeby fakty się zgadzały.

Dla mnie to książka ważna także z powodów osobistych. Należy do tych biografii i opowieści, które przywracają epokę, w której w dużej mierze dorastałem, wchodziłem w dorosłość i w niej żyłem. Czytam ją więc podwójnie. Jako recenzent i jako świadek. To zapis przemian. Zmieniało się patrzenie na informację i rozrywkę, ale przede wszystkim na nasz kraj i państwo.

Najpierw było ucho, potem oko. Studencki radiowęzeł, sprawozdania sportowe w Radiu Katowice, Wyścig Pokoju. Potem „Turniej miast”, robiony z Marianem Marzyńskim na żywo, w dwóch miastach naraz, wśród tłumu gapiów. Ciężkie kamery ledwie przesuwało dwóch ludzi, a łączność bywała zawodna. Według wszelkich rachunków to szaleństwo nie miało prawa się udać. A jednak się udało. Polska telewizja zrobiła wtedy wielki skok i pokazała nowoczesność, której nikt się po niej nie spodziewał. Były też dokumenty, w których Walter zamiast zwycięzcy wolał filmować kolarza, który dojechał ostatni. Był cykl reportaży z więzienia. Przez lata zawodowo stykałem się z ludźmi, którzy przekroczyli prawo, i wiem, jak łatwo zobaczyć w nich tylko czyn. Znacznie trudniej dostrzec człowieka, jego historię i to, co jeszcze może się w nim zmienić. Do tego potrzeba odwagi i wrażliwości. Wreszcie „Studio 2”. Władza potrzebowała rozrywki na wolne soboty, a Walter wyjął z głowy gotowy pomysł. Prowadzący nie czytali z kartki. Stali i rozmawiali swobodnie, na żywo, w kraju, w którym przed wizytą sekretarza malowano trawniki. Kiedy program się kończył, w oknach gasły światła. Widzowie zostawali ze „Studiem” do ostatniej minuty. To się skończyło nagle, w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku. Program zniknął z anteny punktualnie o północy, a rano na ulicach stały już czołgi i koksowniki. Walter nie znalazł się na liście osób wpuszczanych do budynku telewizji. Po weryfikacji usłyszał, że nie może pełnić żadnej funkcji kierowniczej. Odszedł.

I tu zaczyna się część, która zaskoczy wielu czytelników. To historia pierwszych poważnych biznesów w Polsce, która jeszcze nie była wolna. Import sprzętu, kasety wideo, automatyczna myjnia samochodowa, wreszcie produkcja chipsów. Pod tym wszystkim kryje się coś więcej niż ekonomia. Widać, jak budowało się kapitał bez kapitału. Widać, jak zmieniały się nasze nawyki, marzenia i sposób spędzania wolnego czasu. Magnetowid ładowany od przodu stawał się symbolem lepszego świata, a paczka chipsów smakiem Zachodu. Za tymi przemianami stoją ludzie, zdarzenia i decyzje, o których dotąd mało kto opowiadał z tak bliska. W Polsce o każdym, komu się udało, łatwo mówi się, że ukradł. Ta książka pokazuje koszt pracy, ryzyka i nieprzespanych nocy. Uczciwie trzeba jednak dodać, że pokazuje go z jednej strony. To autobiografia, a nie śledztwo. Wiem z własnego doświadczenia, że prawda o latach dziewięćdziesiątych ma wiele warstw. Dobrze jest czytać tę opowieść z sympatią, ale i z czujnością. Naturalne jest przecież, że ludzka pamięć zatrzymuje to, co było lepsze, i z czasem lekko to koloryzuje. Nie zmienia to faktu, że czyta się tę część fascynująco. Dla niejednego dzisiejszego właściciela startupu będzie to opowieść jak z kosmosu.

Potem przychodzi wyścig o pierwszą prywatną telewizję. Koncesje, układy, zależności i polityka, z którą nie było żartów. Pierwsza próba kończy się porażką, druga sukcesem. Tamtej nocy Walter leżał obok żony, stukał stopami i powtarzał, że ma telewizję. Ta scena wzrusza bardziej niż niejeden opis negocjacji. Ale negocjacji też tu nie brakuje. Walter walczy o niezależność stacji i o to, by kontrolę zachowali polscy założyciele. Zderza się z wielkim amerykańskim i europejskim kapitałem. Bywa boleśnie, bywa zaskakująco, a czasem po prostu śmiesznie. Na Woronicza wybucha panika i przygotowuje się aneksy do kontraktów, żeby gwiazdy nie uciekły do konkurencji. W tym czasie nowicjusze z radia i prasy trenują na sucho pełne wydania „Faktów”. Aż wreszcie, 3 października 1997 roku, pada zdanie, które otwiera nowy rozdział w historii polskich mediów. „Dobry wieczór państwu. Nazywam się Mariusz Walter. Nasza stacja ruszyła”. Kilka lat później rusza TVN24, pierwsza niezależna stacja informacyjna w Polsce.

Najciekawszy portret Waltera wyłania się jednak z jego relacji z ludźmi. Miał wielki dar odnajdywania osobowości ekranu. Wyłuskiwał je z radia, z prasy, z innych krajów. Dawał im szansę, kształtował, a potem pozwalał iść własną drogą. Tak się tłumaczy długa lista nazwisk w tej książce. Od Lisa do Ibisza, jak ktoś trafnie zauważył. Ufał ludziom tak bardzo, że potrafił posadzić przed kamerą kogoś bez żadnej próby i nie żałować. Uczył też patrzenia. Kiedy wszyscy mówią, że ktoś jest wspaniały, szukaj tego, co nie jest wspaniałe. Kiedy wszyscy mówią, że ktoś jest okropny, szukaj w nim dobra. Czytałem tę zasadę jako biegły sądowy z poczuciem, że wiele zawodów zaufania publicznego powinno mieć ją wypisaną nad drzwiami. Prawda rzadko leży tam, gdzie wskazuje pierwsze wrażenie.

A w tym wszystkim jest wielka, niezmierna i budująca miłość Walterów. Zaczęła się od krótkiej rozmowy w bramie Polskiego Radia w Katowicach. On wyjeżdżał do Warszawy, ona dopiero przyjechała. Zapisał potem, że już wtedy wiedział, że ona będzie jego, choć ona jeszcze o tym nie wiedziała. Przeżyli razem ponad pół wieku. To nie jest miłość z laurki. Walter był wymagający, trudny, wprowadzał w domu niemal wojskową dyscyplinę. Na dzieci często brakowało mu czasu i książka tego nie ukrywa. Dzieci uczyły się więc, patrząc na rodziców, i wyrosły na ludzi, którzy nigdy nie zasłaniali się nazwiskiem. Ta miłość była trudna i piękna, żywa, emocjonalna i prawdziwa. Łączyła ich też inna wspólna miłość, odmienna u każdego z nich. Miłość do telewizji. On marzył o własnej stacji. Ona tęskniła za telewizją robioną od początku do końca własnymi rękami, bez gotowych formatów. Z tych różnic też jest ta książka.

Czy czegoś mi zabrakło? Głosu z zewnątrz. Kogoś, kto spojrzałby na Waltera z dystansu i zadał niewygodne pytanie. Kto szuka tu polemiki albo rozliczeń, nie znajdzie ich. Końcowe partie o giełdzie i transakcjach są suchsze od reszty. Najtrudniejszym latom samej Bożeny Walter po stanie wojennym poświęcono zaledwie kilka zdań. Trzeba też powiedzieć coś jeszcze. Ta książka trafia w czas głębokich podziałów. Niektórzy oceniają ją, zanim ją otworzą, bo w gruncie rzeczy oceniają stację, a nie lekturę. Szkoda. To przecież nie jest manifest. To zapis epoki, wizjonerstwa, smaku ryzyka, sukcesów i porażek. Jest też lekcją sztuki zarządzania, którą warto przeczytać bez względu na to, jaki kanał włącza się wieczorem.

Walter napisał, że chyba największym szczęściem jest żyć z pracy, którą się uwielbia. W książce jest zdjęcie, na którym idzie przez swój ogród, właściwie las, spokojnie, jak gospodarz. Bez pośpiechu i bez szukania czegokolwiek. Jak człowiek spełniony. Zamknąłem tę książkę z podobnym uczuciem.

Książka przeczytana dzięki Wydawnictwu Marginesy

Grafika wyróżniająca: w tle fotografia z zasobu Archiwum Państwowego w Szczecinie, Oddział w Międzyzdrojach. Okładka: Wydawnictwo Marginesy.

Metryczka

Tytuł: Miłość i telewizja
Autor: Mariusz Walter, kompozycja Zofia Turowska
Gatunek: biografia, autobiografia, literatura faktu
Wydawnictwo: Marginesy
Rok wydania: 2025
ISBN: 978-83-68549-17-1

Nasza ocena